कुनै खानेकुराले ग्यास्ट्रिक हुन्छ भन्नु भ्रम मात्रै हो, कहीँ लेखेको छैन (भिडियो)

धेरै नेपालीलाई पिरोल्ने स्वास्थ्य समस्यामध्ये एक हो ग्यास्ट्रिक । आज हामीले ग्यास्ट्रिकबारे जान्न र बुझ्नैपर्ने विषयमा वीर अस्पतालमा पूर्णकालीन कार्यरत बरिष्ठ पेटरोग विशेषज्ञ डा. अजित खनालसँग कुरा गरेका छौं। उहाँ नेपालको पहिलो, ग्यास्ट्रो स्ट्रोइन्टरजोली एमडी डाक्टरसमेत हुनुन्छ।

दिसा गर्ने तरिका नमिल्दा पनि कब्जियत हुन्छ (भिडियो)

डा. खनालका अनुसार, हामीले खाएको खाना खाद्यनलीबाट आमाशयमा जान्छ, त्यसपछि सानो आन्द्राको सुरुको भाग हुँदै आन्द्रामा गएर पचेर शरीरले चाहिने विभिन्न किसिमको पोषण लिन्छ । 

हाम्रो शरीरका अंगहरुको आ-आफनै काम हुन्छ । दाँतले खानेकुरा चपाउँछ, थुकले भिजाउँछ, । जिब्रोमा रहेको ब्याक्टेरिया मार्ने तत्वहरु हुन्छन् । 

हामी जंगली युग, ढुंगेयुग हुँदै मानवयुगमा आएका हौं । हामीले खाएको खानामा ब्योक्टेरियाहरु हुन्छन् र ती ब्याक्टेरियालाई मार्नुपर्ने हुन्छ। कतिपय अवस्थामा खानामा अपच्य तत्वहरु हुन्छन् त्यसलाई शरीरले सोस्नुपर्ने हुन्छ । 

अपच्य बस्तुलाई शरीरलाई तान्नु र पचाउनुपर्ने हुन्छ । यसका लागि प्रकृतिले नै हाम्रो आमाशयमा खानेकुरा पचाउनका लागि एसिडको उत्पादन गरिदिएको हुन्छ । एसिड भनेको कडा वस्तु हो । ग्यास्ट्रिक भएका व्यक्तिले वाकवाक गर्दा त्यो एसिडले कतिपयको दाँतसमेत खियाइदिन्छ । 

दाँतसमेत खिवाउनसक्ने भनेपछि, एसिड कडा हुन्छ, यस्तो कडा वस्तुबाट आमाशयलाई बचाउनु पर्छ । प्रकृतिले नै एसिडबाट आमाशयलाई जोगाउन विभिन्न संयन्त्रको निर्माण गरिदिएको छ । एसिड सानो आन्द्राको सुरुको भागमा आउनेबित्तिकै प्याङक्रियाटिक जुस बायोक्याबिनेटमा पुग्छ हुन्छ, ताकी आन्द्रालाई थप असर नगरोस  भनेर । यो एसिडबाट आमाशयलाई जोगाउन प्रकृतिले बनाएको संयन्त्र हो । 

ग्यास्ट्रिक के हो ?
वैज्ञानिक भाषामा भन्नुपर्दा एसिडको उत्पादन बढी भयो अथवा एसिडको उत्पादन सामान्य नै भएपनि एसिडबाट आमाशयलाई जोगाउने संयन्त्र कमजोर भयो भने ग्यास्ट्राइटिस हुन्छ । यसलाई बोलिचालीमा ग्यास्ट्रिक भनिन्छ ।

तर बिरामीहरुले पेटको माथिल्लो भागको दुखाइलाई ग्यास्ट्रिक भन्ने बुझ्दछन् । यो बुझाइ गलत हो । माथिल्लो पेटको दुखाइ सधैं ग्यास्ट्रिक मात्रै नहुन सक्छ । मुटुको समस्या देखियो वा हृदयघात भयो भनेपनि माथिल्लो पेट दुख्न सक्छ । 

सानो आन्द्राको सुरु भागसँगै रहेको खानालाई पचाउने अंग प्याङक्रियाज सुन्नियो भने, पित्तथैलीमा ढुंगा जम्मा भयो भने, आमाशयको क्यान्सर भयो भने , फोक्सोको तल्लो भागमा निमोनिया भयो भने, छालाको समस्या वा जनै खटिरा आउँदैछ भनेपनि माथिल्लो पेटमा पोलेको, घोचेको,दुखेको अनुभव हुन्छ । 

 त्यसैले माथिल्लो पेटको दुखाइ सधैं ग्यास्ट्रिकमात्रै नहुन सक्छ । यो बुझ्न जरुरी छ की माथिल्लो पेटको सम्पूर्ण दुखाइ ग्यास्ट्रिक होइन । 

ग्यास्ट्रिक के कारणले हुन्छ ?
आमाशयलाई एसिडबाट बचाउने संयन्त्र असुन्तलन भयो भने ग्यास्ट्रिकको समस्या देखिन्छ । गुट्खा खाने, रक्सी खाने, पेनकिलर खाइरहेका, रगत पातलो बनाउने औषधि खाइरहेका व्यक्तिलाई धेरैजसो ग्यास्ट्रिकको समस्या निम्तन्छ ।

तनावमा रहँदा एसिडको उत्पापन बढी हुन्छ । यसैगरी ग्याष्ट्रिन हर्माेन बढी भएका व्यक्तिमा ग्यास्ट्रिकको समस्या हुन्छ । 

सन् १९७० मा हेलिको ब्याक्टेरियाको पत्ता लाग्यो, सो ब्याक्टेरिया आमाशयमा बस्दा पनि ग्यास्ट्रिकको समस्या निम्तन्छ भनेर प्रमाणित भयो । विकासोन्मुख देशहरुमा यो ब्याक्टेरिया छ भनेर देखाएको छ । नेपालमा पनि २० प्रतिशत व्यक्तिमा यो ब्याक्टेरिया रहेको अनुमान छ । त्यसैले हेलिको ब्याक्टेरिया रहेको व्यक्तिमा ग्यास्ट्रिकको समस्या देखिन्छ । 

ग्यास्ट्रिकबारे जान्नैपर्ने विषय के-के हुन् ?

माथिल्लो पेटमा असहज भयो, मुखमा हुलुक हुलुक पानी भरियो, एसिडीटी भयो भने प्रकृतिले नै थुकमा पानीको मात्रा बढाएको हुन्छ, यसलाई थुक्न हुँदैन तर हामी थुक्छौ । प्रकृतिले नै एसिडको मात्रा बढी भएपछि त्यसलाई सन्तुलन बनाइदिन थुकमा पानीको मात्रा बढाइदिन्छ तर हामी थुकेर फाल्छौ । 

यसैगरी ग्यास्ट्रिक हुँदा अमिलो पानी आउने, चिल्लो खाएपछि गाह्रो  हुने हुन्छ । अल्सर हुँदै क्यान्सरसम्म हुन्छ । त्यसपछि थप जटिलताहरु निम्तिएर मृत्युसमेत हुनसक्छ । ग्यास्ट्रिकले रक्तअल्पता पनि हुनसक्छ । 

खानेकुराले ग्यास्ट्रिक गराउँछ ?
ग्यास्ट्रिक हुने कारणमा खानाको कुरा किताबमा कहीँ लेखिएको छैन । खानेकुराको कारणले ग्यास्ट्रिक हुन्छ भन्ने कहीकतै लेखिएको छैन । मानिसहरुमा दूध, दही, चिल्लो, मसला खाँदा ग्यास्ट्रिक हुन्छ भन्ने गलत धारणा छ । तर यो धारणा सही होइन । 

दूध खाएर ग्यास्ट्रिक हुन्छ भन्नु गलत हो । चिल्लोले पनि ग्यास्ट्रिक हुँदैन तर बारम्बार एउटै तेलमा खानेकुरा पकाउँदा भने ग्यास्ट्रिकको जोखिम बढाउँछ । दूधले ग्यास्ट्रिक गराउँदैन तर ल्याक्टोजिन पचाउन नसकेको अवस्थामा केहीलाई पखाला लाग्नसक्छ । 

दूधको चियाले ग्यास्ट्रिक हुन्छ भनेर बुझ्छन्, तर यथार्थ के हो भने दूधले नभई दुधको चियामा कडा रङ बनाउन चियापत्ति धेरै हाल्दा चाँही चियापत्तिमा रहेको निकोटिनले एसिड बढाउँछ अनि ग्यास्ट्रिक गराउँछ । 

पिरोले पनि ग्यास्ट्रिक बढेको देखाएको छैन । यो सत्य होकी खुर्सानी खाएपछि मुखमा थुक बढी निस्कन्छ । मसलाले पनि ग्यास्ट्रिक हुँदैन । जिरा, धनियाले त ग्यास्ट्रिक भएका व्यक्तिलाई फाइदा गर्छ । मसला सबै औषधि हुन् । 

खाली पेटमा बस्दा पनि ग्यास्ट्रिक हुँदैन । खाली पेटमा हुँदा एसिड नै निस्किदैन । खाना खाएपछि बल्ल एसिड निस्कन्छ । खाली पेट बस्दा ग्यास्ट्रिक हुन्छ भन्नुपनि गलत हो । बेलुकी सुत्नुभन्दा कम्तिमा २ घण्टा अगाडि खाइसक्नुपर्छ । 

ग्यास्ट्रिक सम्बन्धि भ्रम के-के हुन् ?

१.सबै माथिल्लो पेटको दुखाइ ग्यास्ट्रिक होइन । 
२.दूध,दही, माछा, मासु, तेल, मसला घ्यूले ग्यास्ट्रिक हुन्छ भन्नु भ्रम छ । ग्यास्ट्रिक हुन्छ भनेर कतिपय व्यक्तिहरु खानेकुरा उसिनेर खाने गर्नुहुन्छ यो पनि जरुरत छैन ।

३.एकपटक ग्यास्ट्रिक भएपछि फेरि वार्षैसम्म ग्यास्ट्रिक छ भनेर बसिरहनु भएको छ। ग्यास्ट्रिक निको भइसकेको हुन्छ तर ग्यास्ट्रिक छ भनेर बस्नुहुन्छ । ग्यास्ट्रिकको प्रकृति हेरेर उपचारपछि औषधि खाएपछि  निको हुन्छ। 

४.ग्यास्ट्रिकको औषधि खाली पेटमा खाने चलन छ, यो सही तरिका होइन । ग्यास्ट्रिकको औषधि खाना खानुभन्दा आधा घण्टाअगाडि खानुपर्छ ।  खाली पेटमा खानु हुँदैन । 

५.अनि अर्काे ख्याल गर्नुपर्ने कुरा, ग्यास्ट्रिकको औषधि लामो समयसम्म खान हुँदैन,  यसले महिलामा हड्डी खिइने समस्या आउँछ । ग्यास्ट्रिकको औषधिले शरीरमा भएका ब्याक्टेरियाहरु मारिदन्छ जसले टाइफाइड जस्ता रोगको समस्या निम्त्याउँछ । 

ग्यास्ट्रिकको उपचार के हो ?
ग्यास्ट्रिकको उपचार बिरामीमा ग्यास्ट्रिकको अवस्था कुन हो? कस्ता जटिलताहरु देखिएका छन् सोही अनुसार गर्नपर्छ । ग्यास्ट्रिकले अल्सर हुँदै क्यान्सर गराएको छ भने उपचार प्रक्रिया लामो हुन्छ । तर ग्यास्ट्रिक सामान्य अवस्थामा छ भने केही दिनमै निको हुन्छ । 

सामान्य ग्यास्ट्रिक भएमा २ - ३ चक्की औषधि खाएमा २ - ३ दिनमा ठिक हुन्छ ।

पेटरोग विशेषज्ञ डा. अजित खनालसँग गरिएको भिडियो कुराकानी हेल्थपाटीको युट्युव च्यानलमा पनि हेर्नसक्नुहुनेछ ।