मानौ स्यानिटरी प्याड प्रयोग गरिएन भने त इज्जत नै जान्छ जस्तो !

स्यानिटरी प्याडको मूल्य पत्ता लगाउँदा डेढ सयदेखि २ सय रुपैयाँसम्म पर्दोरहेछ । यसरी सामान्य दृष्टिमा हेर्ने हो भने पनि नेपालका गाउँघरमा किशोरीहरूले वर्षको २ हजार २५ सय रुपैयाँको स्यानिटरी प्याड किन्नै सक्दैनन् । 

केहीपहिले गाउँका विभिन्न स्कुलमा गएर किशोरीहरूलाई सोधेकी थिएँ, ‘महिनावारी हुँदा तिमीहरू कसरी व्यवस्थापन गर्छौ ?

थोरै किशोरीले मात्र बाहिरको स्यानिटरी प्याड प्रयोग गर्ने बताएका थिए । ९५ प्रतिशत किशोरीले चाहिँ घरको सफा सुतीधोती र सिरकका खोलका भरमा महिनावारी व्यवस्थापन गर्ने बताए । मैले ४६ वर्षअघि प्रयोग गरेको घरेलु प्याड नै अहिले पनि किशोरीले गाउँघरमा प्रयोग गर्दा रहेछन् ।

'दशैंको बेला पहिलो महिनावारी भयो, नयाँ लुगा र दक्षिणा नपाउने पीरले कसैलाई भनिन'

अहिलेको किशोरीले कट्टु लगाउने हुनाले उनीहरूले घरेलु प्याड लगाउन सजिलो रहेछ तर, जब यही प्रश्न मैले अछाम, डोटी, कैलालीका विवाहित महिलालाई गरेँ, उनीहरूले असाध्यै लाज माने । धेरैजसोले भने, ‘हामीहरू त २ वटा पेटीकोट लगाउँछौँ । हामीहरू त प्याड किन्नै सक्दैनौँ । अनि २–३ दिनमा त्यही लुगा लगाउँछौं र चौथो दिनमा मात्र धुन्छौँ ।’

मलाई सोच्न विवश गरायो । यी महिलाहरूको हातमा मोबाइल छ, विदेश र भारतमा बसेका आफन्तहरूसँग फोनमा कुरा गर्छन् तर आफ्नो स्वास्थ्यको विचार कसरी गर्ने भन्ने आधारभूत जानकारी भने कहीँकतै छैन । ‘हामीहरूले कट्टु लगाउँदैनौँ कट्टु किन्ने पैसा छैन, अनि हामी त यसरी नै बस्छौँ । यस्तो बेलामा जिउ गनाउने हुनाले सकेसम्म हामी मानिसहरूबाट टाढा नै बस्छौँ’ उनीहरूले भनेका थिए ।

यसरी फोहोरी बस्दा त स्वास्थ्यमा अनेक समस्या आइपर्छ नि ? भनेर सरोकार राख्दा महिलाहरूले,‘‘जे होला, देखा जाएगा’ भनेर जवाफ फर्काएका थिए । धेरै महिलालाई सायद थाहा हुँदैन कि ढुसी परेको टालो लगाउनाले प्रजनन अंगमा संक्रमण हुनु आदिले भविष्यमा  अनेक समस्या निम्तिन सक्छ ।

र महिलाहरूले विज्ञापनमा देखाएजस्तो महँगो प्याड किन्नुपर्ने जरुरतै छैन । तर भित्री वस्त्र प्रयोग गरेर सफा टालो प्रयोग गरेर पनि महिनावारी व्यवस्थापन गर्नचाहिँ जरुरी छ । महिला स्वास्थ्यमा सरोकार राख्नेले सस्तो तरिकाले ‘प्याड’ उत्पादन गरेर उपलब्ध गराउन पनि सक्छन् । एक प्याडको ५ रुपैयाँमा पाउन सकियो भने यो सबैको पहुँचमा हुन्छ । 

अहिले त गाउँगाउँमा पनि मानौ सनेटरी प्याड प्रयोग गरिएन भने त इज्जत नै जान्छ जस्तो गरेर स्कुलस्कुलमा ‘सनेटरी प्याड खसाउने बाकस’ भनेर ठूला अक्षरमा समाचार आउँछ ।

प्याडको अर्थ शास्त्र त ठूलो पो रहेछ । यदि एउटा मात्रै प्याडको सरदर १०० रुपैयाँ पर्यो भने एक महिनामा प्रजनन उमेरका झण्डै ५० लाख नेपाली महिला र युवतीले एउटा प्याड प्रयोग गरे महिनामा ५ लाख × १०० झण्डै ५० करोड अर्थात् वर्ष भरिमा झण्डै ६ अर्बको प्याड प्रयोग हुन्छ । 

कसैले त दुईवटा प्रयोग गर्नुपर्ने हुन्छ । सुत्केरी भएकी महिलाले लगाउने प्याडको त मैले हिसाब गरेकी छैन ।

‘कुन प्याड प्रयोग गर्ने भन्दा पनि सफा, सुकिलो र सोस्ने खालको प्याडको प्रयोग गर्नुपर्छ । संक्रमण नफैलिने हुनुपर्छ । त्यसको लागि सेनिटरी प्याड नै हुनुपर्छ भन्ने छैन । घरेलु कपडाको पनि बनाउन सकिन्छ ।

प्रयोग गर्दा ध्यान दिनुपर्छ । भिज्न वित्तिकै परिवर्तन गर्ने, पारिलो घाममा सुकाउने हो भने घरेलु प्याडको प्रयोग पनि गर्न सकिन्छ । सफा धुने, अर्को कपडाले छोपेर सुकाउने गर्न भएन । कर्मसियल प्याड प्रयोग गर्न सजिलो, तर खर्चिलो हुन्छ । फाल्न पनि सबै स्थानमा सहज छैन । त्यसैले यही प्रयोग गर्नुपर्छ भन्न सकिँदैन । 

जुन आफ्नो पहुँचमा छ त्यही प्रयोग गर्ने । जुन प्याड प्रयोग गरेपनि सफा, सुकिलो र सोस्ने खालको हुनुपर्छ । डा. वालकृष्ण शाह
नेपालमा सरकारले भ्याट र कर नलगाउने भनेर प्याड बनाउने प्रक्रिया महिला समूहहरूलाई दिए वर्षमा कति पैसा बच्थ्यो होला? 

घरेलु प्याड बनाउन, प्रयोग गर्न पनि एकदम सजिलो छ, घरायसी प्याडले महिनावारी व्यवस्थापन हुन्छ भनेर कल्ले बोल्ला ?

यसले गर्दा प्राजनन स्वास्थ्य राम्रो बहेर कति  पैसा  बच्न  जान्छ ? मानसिक तनब कम हुन्छ , यो कस्ले विचार गर्ने होला ?

(अरुणा उप्रेतीको फेसबुकबाट)