आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरूको विज्ञापन नगर्नूस् : जनस्वास्थ्य कार्यालय

आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरूको विज्ञापन नगर्न विक्रेताहरूलाई जनस्वास्थ्य कार्यालय काठमाडौंले आग्रह गरेको छ । मङ्गलबार कार्यालयमा औषधि पसल सञ्चालकहरूलाई बोलाएर गरेको बहस पैरवी कार्यक्रममा कार्यालयले यस्तो आग्रह गरेको हो ।

बजारमा कतिपय विक्रेताले आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरूको विज्ञापन तथा त्यस्ता वस्तुलाई प्रोत्साहन गर्ने गरी कार्य गरेको भन्दै जनस्वास्थ्य कार्यालयले आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरूको (विक्री वितरण नियन्त्रण) ऐन २०४९ तथा नियमावली २०५१ सम्बन्धी बहस पैरवी कार्यक्रम गरेको हो । 

कार्यक्रममा जनस्वास्थ्य कार्यालय काठमाडौं प्रमुख वसन्त अधिकारीले औषधि पसल सञ्चालकहरूलाई आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने गरी विज्ञापन वा प्रचार नगर्न आग्रह गर्नुभयो । ‘फार्मेसीका सञ्चालकहरूलाई हाम्रो अनुरोध छ— यसलाई प्रदर्शन गरेर चाहिँ विक्रीवितरण नगरिदिनुस्’, उहाँले भन्नुभयो, ‘कुनै पनि ब्राण्डको यो चिजले राम्रो गराउँछ वा यस्तो गराउँछ भनेर प्रचार नगर्नुस् । प्रचार वा प्रवर्द्धन गरिए ऐनको खिलाप हुन्छ ।’

उहाँले लेबलिङमा ध्यान दिन पनि विक्रेताहरूलाई आग्रह गर्नुभयो । यदि बट्टा वा प्याकेटमा ‘आमाको दूध उत्कृष्ट हो’ भन्ने कुरालाई प्रवर्द्धन नगरिएको पाइएमा त्यस्ता उत्पादन विक्री नगर्न पनि आग्रह गर्नुभयो ।

कार्यालयका वरिष्ठ जनस्वास्थ्य प्रशासक सतिश विष्टले संविधानले सबैलाई व्यवसाय गर्ने संवैधानिक अधिकार दिए पनि नियम र कानूनको परिधिमा रहेर गर्नुपर्ने उल्लेख गर्नुभयो । आमाको दूधलाई प्रतिस्थापन गर्ने किसिमका वस्तुहरूको व्यवसाय गर्नलाई यससम्बन्धी ऐन २०४९ तथा नियमावली २०५१ ले व्यवस्था गरेको उहाँले बताउनुभयो । सोही ऐन र नियमावलीमा रहेर विक्रीवितरण गर्ने व्यवसायीहरूलाई व्यवसाय सञ्चालन गर्न पनि उहाँले आग्रह गर्नुभयो । 

२०८१ साउन २३ मा खाद्य सुरक्षा तथा गुणस्तर ऐन आएको र त्यसैअनुरूप खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण विभागले नियमन गर्दै आएको वरिष्ठ खाद्य अनुसन्धान अधिकृत डा. बालकुमारी शर्माले उल्लेख गर्नुभयो । यसअघि २०२३ मा बनेको ऐनअनुसार विभागले कार्य सञ्चालन गर्दै आइरहेको थियो । 

पहिलेको ऐन र नयाँ ऐनले पनि अप्रशोधित, प्रशोधित र अर्धप्रशोधित खाद्य पदार्थहरूलाई समेट्ने भनेकाले बालआहारहरूको पनि नियमन गर्ने गरेको डा. शर्माले बताउनुभयो ।

पूर्ण स्तनपान गराइए बर्सेनि ८ लाख २० हजार शिशु बचाउन सकिन्छ 
शिशुलाई पूर्ण रूपमा स्तनपान गराइए बर्सेनि ८ लाख २० हजारको ज्यान जोगाउन सकिने देखिएको छ । जनस्वास्थ्य अधिकृत अनिता खनालका अनुसार स्तनपानलाई सुधार गर्दै लाने र पूर्ण रूपमा स्तनपान गराइए विश्वमा करिब ८ लाख २० हजार शिशुको ज्यान बचाउन सकिन्छ । 

सन् २०१६ मा ल्यान्सेटमा प्रकाशित अध्ययनलाई उल्लेख गर्दै खनालले त्यस्तो बताउनुभएको हो । उहाँले स्तनपान नगराइए वार्षिक ३०० खर्ब रुपैयाँ खर्च हुने देखिएको बताउनुभयो । 

उहाँले स्तनपान गराउँदा आमालाई हुनसक्ने घातक रोगबाट जोगाउन सकिने अध्ययनले देखाएको उल्लेख गर्नुभयो । त्यस्तै स्तनपान गराउँदा क्यान्सर जस्ता रोगको जोखिम कम हुने पनि उहाँले बताउनुभयो । परिवार नियोजनको काम गर्ने तथा विभिन्न किसिमका स्वास्थ्य फाइदा हुने भन्दै उहाँले पूर्ण स्तनपान गराउन आग्रह गर्नुभयो ।

मानव जीवनसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने चिज औषधि पसलमा विक्री गर्न पाउनुपर्छ : औषधि व्यवसायी
मानव जीवनसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने कुनै पनि चिज वा वस्तु औषधि पसलमा विक्रीवितरण गर्न पाउनुपर्ने नेपाल औषधि व्यवसायी संघका प्रतिनिधिले माग गरेका छन् । कार्यक्रममा संघका महासचिव शुभमान श्रेष्ठले मानव जीवनसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने वस्तुहरू आफूहरूले विक्री गर्न पाउनुपर्ने माग राख्नुभयो । कतिपय किराना पसल तथा अन्य पसलमा पनि आमाको दूधलाई प्रतिस्थापन गर्ने वस्तु राखिएको भन्दै उहाँले त्यस्ता वस्तु औषधि पसलहरूले विक्री गर्न पाउनुपर्ने बताउनुभएको हो ।

‘मानव जीवनसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने वस्तुहरू औषधि पसलबाट विक्रीवितरण गर्न पाउनुपर्छ भन्ने हाम्रो माग हो’, उहाँले भन्नुभयो, ‘आमाको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरू अहिले अवस्थामा शतप्रतिशत खाद्य वस्तु हो । तर मानव जीवनसँग प्रत्यक्ष सरोकार राख्ने भएकाले त्यो हामीले पनि विक्रीवितरण गर्न पाउनुपर्छ ।’

‘विक्रीवितरण बन्द गर्ने उद्देश्य होइन’
आमको दूध प्रतिस्थापन गर्ने वस्तुहरूको विक्रीवितरण रोक्ने वा बन्द गर्ने उद्देश्य जनस्वास्थ्य कार्यालयको नभएको प्रमुख अधिकारीले बताउनुभयो । उहाँले कतिपय अवस्थामा आमाको दूध नहुने भएकाले बच्चालाई बचाउनकै लागि पनि अन्य खानेकुरा खुवाउनुपर्ने बाध्यता हुँदा त्यस्तो वस्तु आवश्यक हुने बताउँदै विक्री नै बन्द गर्ने उद्देश्य आफूहरूको नभएको स्पष्ट पार्नुभयो ।

‘नियमन गरौँ भन्ने हो । यसको विक्रीवितरण नै बन्द गरौँ भन्ने होइन’, उहाँले भन्नुभयो, ‘हामी कहिल्यै त्यसो भन्दैनौँ र ऐनले पनि त्यसो भनेको छैन । तर विक्रीवितरण गर्दा खेरी विज्ञापन गर्नु भएन ।’ उहाँले ऐनले पनि त्यो बोलेको उल्लेख गर्दै आमाको दूध चाहिँ राम्रो हो भन्ने कुरा प्रवर्द्धन हुनुपर्ने बताउनुभयो ।