नेपालमा ब्लाक फंगसको अवस्था, भारतमा मात्र किन फैलियो महामारी ?

ब्लाक फंसग (Mucormycosis) को जीव विकासक्रमको अध्ययन गर्दा हजाराैँ वर्ष पहिलादेखि अहिलेसम्म पृथ्वीमा यसको अस्तित्व रहेको छ । विगत १० वर्षको तथ्यांकहरुको अध्ययन गर्दा विश्वको कुनै देशहरुमा ब्लाक फंगसको कारण महामारी फैलिएको तथ्य र प्रमाण हालसम्म फेला परेको थिएन । 

कोभिड १९ को दोश्रो लहरमा अमेरिका, युरोप लगायत विश्वका अन्य देशहरुमा रहेका कोभिड १९ का बिरामीहरुमा अति न्यून मात्रामा ब्लाक फंगसको संक्रमण देखिएको छ । यद्यपी कोरोनाको दोश्रो लहरमा भारत ब्लाक फंगसले गर्दा महामारी हुने विश्वको एक मात्र देश बनेको छ । यसको प्रमुख कारण निरन्तर रुपमा कोभिड १९ का बिरामीहरुको उपचारमा प्रयोग गरिने अशुद्ध अक्सिजन हो । यसैका कारण ब्लाक फंगसको महामारीले भयावह रुप लिएको विभिन्न तथ्य र अनुसन्धानले देखाएका छन् । 

दोश्रो प्रमुख कारणमा कोभिड १९ का बिरामीमा स्टेरोइड औषधीको प्रयोग जथाभावी गर्दा भएको तथ्यहरुले देखाएका छन् । विशेष गरी मधुमेहका बिरामी, कमजोर रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता, लामो समयसम्म आइसियुमा बसेका बिरामी तथा दीर्घरोगको समस्या भएका कोभिड १९ का बिरामीहरुमा ब्लाक फंगसको संक्रमण तिब्र रुपमा देखिएको छ ।
नेपालमा ब्लाक फंगसको अवस्था 
नेपालमा समेत कोभिड १९ को दोश्रो लहरपछि ब्लाक फंगसका केशहरु देखिएका समाचारहरु प्रकाशित भएका छन । कैलालीको सेती प्रादेशिक अस्पतालमा कालो ढुसीको संक्रमणको कारण एक जनाको मृत्यु समेत भएको पुष्टि भएको छ । मृतक व्यक्ति दीर्घ मृगौला, मधुमेह तथा मुटुरोगी समेत थिए । नेपालको प्रमुख अस्पतालहरुमा ब्लाक फंगसका बिरामीहरुको उपचार भइरहेको छ । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले संभावित स्टेरोइड औषधीको जथाभावी प्रयोग रोक्न गाइडलाइन समेत जारी गरिसकेको छ । नेपालमा ब्लाक फंगसको रोगको प्रकृति र असरबारे सम्बन्धित निकायबाट अध्ययन अनुसन्धान हुनु अत्यन्त आवश्यक देखिन्छ ।
ब्लाक फंगसको महामारीबाट कसरी बच्ने ?
कोभिड १९ का बिरामीहरुलाई उपचारको क्रममा मेडिकल अक्सिजन दिने गरिन्छ, मेडिकल अक्सिजनमा ९९.५ प्रतिशत शुद्ध अक्सिजन हुने गर्दछ । सिलिन्डर जसमा तरल अक्सिजन भण्डारण गर्ने तथा दुवानी गर्ने गरिन्छ, उक्त सिलिन्डरलाई लगातार निर्मलीकरण गर्ने र नियमित सफा गर्नुपर्दछ । कोभिड १९ का बिरामीलाई दिने तरल अक्सिजनलाई ओसिलो बनाएर प्रयोग गरिन्छ, जसको लागि किटाणुरहित शुद्ध पानीको प्रयोग गर्नुपर्दछ । तरल अक्सिजन राख्ने सिलिन्डर सफा गर्न तथा अक्सिजनलाई ओसिलो बनाउन प्रयोग हुने पानी नियमित रुपमा फेर्नु पर्दछ । उक्त पानी सफा नभएमा कोभिड १९ का बिरामीलाई प्रयोग गरिने अक्सिजन अशुद्ध हुन पुग्दछ जुन ब्लाक फंगस संक्रमणको प्रमुख कारक बन्न पुग्दछ । कोभिड १९ वार्डको व्यवस्थापकीय जिम्मा लिने चिकित्सक तथा सम्बन्धित मेडिकल युनिटले यस तथ्यलाई गम्भीर रुपमा लिदै कोभिड १९ का बिरामीमा शुद्ध अक्सिजन प्रदान गर्न विशेष तयारी तथा सावधानी अपनाउनु पर्ने देखिन्छ ।  

साथै आयुर्बेद चिकित्सामा जलनेती पद्दतिबाट थुप्रै रोगहरुको निवारण गर्ने गरिन्छ । जलनेती प्रक्रियामा प्रयोग गरिने पानी किटाणुरहित शुद्ध हुनुपर्दछ । सोको लागि उमालेको पानी प्रयोग गर्नुपर्दछ अन्यथा ब्लाक फंगसको संक्रमण हुने उच्च जोखिम रहन्छ ।

(लेखक कोभिड १९ लगायत बिभिन्न अन्तराष्ट्रिय मेडिकल रिसर्चमा क्रियाशील हुनुहुन्छ । उहाँ नेपाल जनस्वास्थ्य संघका केन्द्रीय सदस्य हुनुहुन्छ ।)