सर्पदंशबारे सचेतनाको अभाव : यसबाट बर्सेनि ३००० को मृत्यु, डसेकामध्ये एक चौथाइ अङ्गभङ्ग

नेपालमा बर्सेनि ३००० जनाको मृत्यु हुनेको गरेको अध्ययनकर्ताहरूले बताएका छन् । बिहीबार राजधानीमा नेपाल चिकित्सक संघले आयोजना गरेको कुराकानी तथा सामूहिक छलफल कार्यक्रममा बोल्दै विज्ञहरूले यस्तो बताएका हुन् ।

बर्सेनि ३७,००० देखि ४०,००० को सङ्ख्यामा सर्पदंशको घटना रहेको र तीमध्ये ३००० को मृत्यु हुने गरेको विज्ञहरूले बताएका छन् । मृतकहरू सक्रिय उमेरका व्यक्ति भएकाले परिवार र राज्यलाई ठुलो भार परेको उहाँको भनाइ छ । 

‘मृतकहरू सक्रिय उमेरका धेरै हुनुहुन्छ’, वीपी कोइराला स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानका कार्यबाहक उपकुलपति प्रा. डा. सञ्जीवकुमार शर्माले भन्नुभयो, ‘उपचार र हेरचाहमा हेर्दा थोरै खर्च जस्तो लाग्न सक्छ तर परिवार र राज्यले ठुलो आर्थिक भार खेप्नु परेको छ । सर्पदंश धेरैजसो गरिब परिवारकालाई नै हुने गरेको छ । उहाँहरू थोरै भएपनि उपचारका लागि ऋण लिनुहुन्छ, त्यसको ब्याज लाग्छ । कथम कदाचित मृत्यु भयो भने परिवारको बेहाल हुन्छ ।’ त्यति मात्र नभएर सर्पदंशले एक चौथाइमा कुनै न कुनै रूपले अङ्गभङ्ग हुने तथा १० प्रतिशतमा मानसिक समस्या निम्तिने गरेको उहाँले बताउनुभयो ।

सर्पदंशबारे सचेतना अभाव
छलफलमा सहभागी विज्ञहरूले सर्पदंशबारे सचेतनाको अभाव रहेको बताएका छन् । प्रा.डा. शर्माका अनुसार सर्पदंशपछि समयमै उपचार नहुँदा कतिपयको मृत्यु हुने गरेको बताउनुभयो । गाउँघरमा उपलब्ध धामी, झाँक्री तथा झारमौरो जस्ता जडिबुटीको प्रयोग गर्न लाग्दा अस्पताल पुर्‍याउन ढिलाइ हुने र मृत्यु हुने गरेको उहाँको भनाइ छ । उहाँले सर्पले डस्नेवित्तिकै जति सक्दो चाँडो उपचार केन्द्रमा पुर्‍याउनुपर्ने सुझाव दिनुभयो ।

उहाँले नेपालको पूर्वका केही जिल्लाहरूमा धामी, झाँक्रीहरूलाई पनि सर्पदंशपछि हुने अवस्थाबारे तालिम दिइएको र कतिपयमा सचेतना आएको पनि उल्लेख गर्नुभयो । 

त्यस्तै नेपाल चिकित्सक संघका अध्यक्ष डा. अनिलविक्रम कार्कीले सर्पदंशबाट बच्ने उपायहरू तथा सचेतना सन्देश सञ्चारमाध्यमबाट फैलाउनुपर्ने बताउनुभयो । 

रोटरी क्लब अफ काठमाडौं मिड–टाउनका डा. निर्मल रिजालले धेरैजसो गरिब र अशिक्षित परिवारका सदस्यलाई तराईमा सर्पले डस्ने गरेको उल्लेख गर्नुहुँदै उहाँहरूमा सचेतना फैलाउनुपर्ने आवश्यकता रहेको बताउनुभयो ।

मनसुनमै सर्पदंश किन बढी ?
गर्मी वा मनसुनको समयमा सर्पदंशको घटना बढी हुने गरेको छ । यही समय खेतीपाती गर्ने, झाडीहरू पलाउने तथा सर्पहरू सक्रिय हुने हुनाले सर्पदंशको घटना हुने गरेको प्रा.डा. शर्माको भनाइ छ । त्यसैले आफ्नो घर वरपर सधैँ सफा राख्ने, सकेसम्म भुइँमा नसुत्ने, सुत्दा झुल प्रयोग गर्ने र सावधानी अपनाउँदा अपनाउँदै सर्पले डसे तुरुन्त नजिकैको सर्पदंश उपचार केन्द्रमा बिरामीलाई पुर्‍याउन उहाँले सुझाव दिनुभयो ।