स्वस्थ शिशु जन्माउन ४ होइन ८ पटक गर्नुपर्छ गर्भ परीक्षण

हाल नेपालमा ४ पटक गर्भ परीक्षण गर्नुपर्ने व्यवस्था छ । गर्भ रहेको १६ हप्ता, २८ हप्ता, ३२ र ३६ हप्तामा परीक्षणका लागि स्वास्थ्य संस्थामा आउनुपर्ने भनिएको छ । गर्भ परीक्षण नै नगर्ने एकै पटक सुत्केरी हुने बेला अस्पताल आउने धेरै छन्। यति मात्र नभएर घरमै सुत्केरी हुने महिलाको संख्या पनि ग्रामिण भेगमा ठूलो छ । 

तर अब गर्भ परीक्षण ४ पटक होइन ८ पटक गर्नुपर्छ भनेर हामी भनिरहेका छौं । हालको व्यवस्थालाई संशोधन गर्नु आवश्यक देखिएको छ । हामीले गर्भ परीक्षणको समयावधि संशोधन गरी सोही अनुसार परीक्षण गर्नसके शिशुहरू जन्मँदै अपांग हुने अवस्थालाई रोक्न सक्छौँ । 

भनाइको अर्थ, अहिले हामी अधिंकांशमा के छ भने गर्भ रहेपछि मात्र स्वास्थ्यकर्मीलाई भेट्छौ तर गर्भ रहनुभन्दा अगाडि पनि अनिवार्य स्वास्थ्यकर्मी तथा डाक्टरलाई भेट्नुपर्ने व्यवस्था बनाउन जरुरी छ । 

अस्वस्थ शिशुको जन्मलाई रोक्न यो व्यवस्था आवश्यक र महत्वपूर्ण छ । आफूले जन्माउने शिशु स्वस्थ छ भनेर बाबुआमा ढुक्क हुनपर्छ । हामीले गुणस्तरीय जीवनबारे सोच्नुपर्छ । यसका लागि गर्भ परीक्षणको व्यवस्था परिवर्तन गर्नुपर्छ । 

अर्काे कुरा, गर्भवतीले फोलिक एसिड औषधि खानुपर्छ । जुन गर्भ रहनेबित्तिकै खानुपर्ने हुन्छ। तर गर्भ रहेको ४ महिनापछि स्वास्थ्य संस्था पुग्दा उनीहरुलाई फोलिक एसिड दिन ढिला हुन्छ । फोलिक एसिड गर्भ रहेको ५ हप्तादेखि १४ हप्तासम्म खानुपर्छ । 

हाल नेपालमा वर्षेनी ६ लाख नयाँ शिशुको जन्म भइरहेको आँकलन छ । जसमध्ये करीब ८ हजार शिशुमा अपांगताको समस्या देखिन्छ । यसाे हुनुको मुख्य कारण फोलिक एसिड बेलैमा नखानु नै रहेको चिकित्सकहरुको अनुभव छ । एक हजार शिशुमध्ये १६ जना अपांगता शिशु जन्मिरहेका छन् । 

यदि फोलिक एसिड समयमै खाने र खुवाउने व्यवस्था मिलाए त्यो अपांगता संख्यालाई घटाएर ३ जना सम्ममा झार्न सकिन्छ । 
फोलिक एसिड नखाँदा टाउकोमा पानी जम्ने, मेरुदण्डको हड्डीमा ग्पाप देखिने जस्ता समस्या देखिने जोखिम अधिक रहन्छ । यी समस्या नेपालमा धेरै मात्रामा देखिरहेको छ । अझ ग्रामीण भेगमा धेरै छ । 

यदि हामीले गर्भ रहनुभन्दा अगाडि, गर्भ रहेको १२ हप्ता, १६ हप्ता, २० हप्ता, २८ हप्ता, ३२ र ३६ हप्तामा परीक्षणको व्यवस्था अनिवार्य गर्न सक्यौ भने अपांग शिशुको जन्म कम हुन्छ । 
१२ हप्तामा शिशु(भ्रुण)को स्क्रिनिङ गर्न सकिन्छ, जुन परीक्षणले शिशुको स्वास्थ्य अवस्था थाहा पाउन सकिन्छ । यस्तै १८ देखि २० हप्तामा परीक्षण गर्दा शिशुमा कुनै समस्या छ कि छैन भनेर पत्ता लगाउन सकिन्छ । यदि उक्त परीक्षणमा शिशुमा कुनै समस्या देखिए सुरक्षित गर्भपात गर्न सकियो । स्वस्थ शिशु नजन्मने पक्का भएपछि उसलाई जन्माउदिन भन्न पनि पाइयो । जन्मजात हुने अपांगताबाट जोगाउन गर्भ परीक्षणले धेरै महत्व राख्दछ ।  राज्य र परिवार दुवैलाई बोझ कम हुन्छ भने आर्थिक भार हुँदैन । 
संसारभर अपांगता शिशुको जन्मलाई रोक्न र स्वस्थ शिशुको जन्म गराउन सन्तानको योजना बनाउने बित्तिकै डाक्टरलाई भेट्नुपर्ने व्यवस्था लागू भइरहेको छ । 

(वरिष्ठ स्त्रीरोग विशेषज्ञ प्राडा.जागेश्वर गौतमसँगको कुराकानीमा आधारित)