वीरगन्जमा मृत्यु भएका कोरोना संक्रमितको सूचना लुकाउन क-कस्को चलखेल ?

यी घटनाको फेहरिस्त हेर्दा कोरोना संक्रमितको मृत्युको घटना लुकाउन ठूलो चलखेल र ठूलो शक्ति लागेको स्पष्टै हुन्छ। नेशनल अस्पतालमा मृत्यु भएका मध्ये एकमा कोराेना संक्रमण रहेको र घटना लुकाइएको जानकारी हेल्थपाटीलाई एक उच्च स्रोतबाट आएको थियो

काठमाडौं । कोरोना संक्रमितको मृत्यु भएर पनि दाह संस्कार भएसकेको घटना ८ दिनपछि बाहिर आएको छ।  वीरगन्जको नेशनल मेडिकल कलेजमा उपचारका क्रममा जेठ ४ गते मृत्यु भएका चाैधरी थरका ७० वर्षीय वृद्धमा कोरोना संक्रमण रहेको सोमबार पुष्टि भएको छ। 
अन्त्येष्टि समेत गरिसकिएका वृद्धको पीसीआर रिपोर्ट पोजेटिभ आएको छ। दम र निमोनियाका बिरामी अस्पताल आएपछि जेठ २ गते नै उनको स्वाब संकलन गरी नेशनल अस्पतालमा भर्ना गरिएको थियो ।

आइसीयूमा राखी उपचार थालिएको थियो। ती बिरामीको जेठ २ गते नै वीरगन्जकै नारायणी अस्पतालको प्रयोगशालमा २ पटकसम्म स्वाब परीक्षण गर्दा रिपोट शंकास्पद आएको भनिएको छ। अनि त्यही बिरामीको २ दिनपछि मृत्यु हुँदा घटनालाई गुपचुप राखी तत्कालै शव अन्त्येष्टिका लागि परिवारलाई किन दिइयो ? 

जबकी स्वाब संकलन गरिएका बिरामीको तत्कालै मृत्यु भइहाले पनि त्यसको रिपोर्ट नआएसम्म शव चलाउन पाइँदैन। स्वाब संकलन गरिएका शंकास्पदलाई रिपोर्ट नआएसम्म संक्रमितरसहको व्यवहार गर्नुपर्ने स्पष्ट नियम छ।

२ गते नै शंकास्पद रिपोर्ट आएका अनि ४ गते मृत्यु भएकाको  शव तुरुन्तै परिवारलाई दिएर पुनः निश्चित गर्नका लागि ७ गते मात्रै स्वाब काठमाडौं पठाइएको भन्नु कति गैरजिम्मेवार कुरा हो ? ७ गते काठमाडौंको राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालमा आएको नमुनाको रिपोर्ट ५ दिनपछि १२ गते मात्रै सार्वजनिक हुनु । ४ गते मृत्यु भएपनि बढीमा ५ गते बेलुकासम्म रिपोर्ट आइसक्यो । राष्ट्रिय जनस्वास्थ्य प्रयोगशालकी निर्देशक रुना झाले नै अति जरुरी केसको रिपोर्ट ३ घण्टामै निकाल्न सकिने बताउँदै आउनु भएको छ। यो प्रक्रियालाई सामान्य मान्न सकिन्छ ?

नारायणी अस्पतालका मेसु डा.मदन उपाध्यायले ती वृद्धको रिपोर्ट ३ पटकसम्म शंकास्पद आएको स्वीकार गर्नु भएको छ । उहाँले भने ४ गते मात्रै स्वाब परीक्षणका लागि नारायाणी अस्पताल आएको दाबी गर्नुभएको छ। ‘दुईवटा रिपोर्ट शंकास्पद आएपछि पुन ५ गते परीक्षण भयो त्यो रिपोर्ट पनि शंकास्पद आयो। तेस्रो पटक फेरि परीक्षण भयो तर रिपोर्ट स्पष्ट आएन।’ मेसु डा.उपाध्याय भन्नुहुन्छ।

चौथो पटकको रिपोर्टमा कोरोना पोजेटिभ रहेको पुष्टि भएको उहाँको दाबी छ । ‘चौधरी थर भएका ती वृद्धलाई कोरोना पोजेटिभ रहेको जानकारी इपिडिमियोलोजि तथा रोग नियन्त्रण महाशाखाबाट आज बिहान आएको इ-मेलबाट थाहा भएको थियो।’ उपाध्याय भनुहुन्छ,। त्यसपछि नेशनल मेडिकल कलेजका जिम्मेवार व्यक्तिहरुलाई सम्पर्क गरेर जानकारी गराउन खोज्दा फोन नै नउठाएको उपाध्यायले बताउनुभयो ।

अस्पताल प्रमुख बसुद्धिन अन्सारीलाई फोन गरी अस्पतालमा वृद्धको सम्पर्कमा आएका चिकित्सक, नर्स, स्वास्थ्यकर्मी लगायत सबैलाई क्वारेन्टाइनमा राख्न व्यवस्था मिलाउन भनिसकेको मेसु उपाध्यायले जानकारी दिनुभयो। उहाँले रिपोर्ट आउनुभन्दा अगाडि शवलाई अस्पतलालबाट निकाल्न नहुने स्पष्ट गर्दै उहाँले बिरामीको मृत्यु भएको आफूले पनि हल्ला मात्रै सुनेको बताउनुभयो। 

यी घटनाको फेहरिस्त हेर्दा कोरोना संक्रमितको मृत्युको घटना लुकाउन ठूलो चलखेल र ठूलो शक्ति लागेको स्पष्टै हुन्छ। नेशनल अस्पतालमा मृत्यु भएका मध्ये एकमा कोरानो संक्रमण रहेको र घटना लुकाइएको जानकारी हेल्थपाटीलाई एक उच्च स्रोतबाट आएको थियो। 

यसबारे वीरगन्जमा क्रियाशिल पत्रकारहरुसँग बुझ्दा केहीले यसबारे हल्ला सुनेको र कोही बोल्न नमानेकाले पुष्टि गर्न नसकिएको बताउनु भएको थियो। स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले नारायणी अस्पतालकै प्रयोगशालामा गरिएको परीक्षणलाई आधार मान्दै थुप्रैलाई कोरोना संक्रमणको पुष्टि गरिरहेको छ। अनि ती मृतक वृद्धको मात्रै रिपोर्ट स्पष्ट भएन भन्ने कुरामा कसरी विवश्त हुने ? पोजेटिभ रिपोर्ट आउने विक्तिकै प्रयोगशालाले तत्कालै स्वाब पठाएको स्वास्थ्य संस्था, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय र जिल्लाका सीडीओलाई जानकारी गराउनु पर्ने हुन्छ ।  
 

यस घटनामा तीन वटा सम्भावना देखिन्छ

-मृतकको पोजेटिभ वा शंकास्पद रिपोर्ट आउँदा पनि प्रयोगशालाले यी निकायलाई जानकारी नै दिएन ।
-जानकारी पाए पनि सबैले वेवास्ता गरे । 
-शक्तिको चलखेलमा रिपोर्ट लुकाउन प्रयत्न गरियो ।

घटना गम्भीर छ । बिरामीको उपचारमा खटिएका स्वास्थ्यकर्मी/चिकित्सक, उहाँहरुको सम्पर्कमा आएका व्यक्ति, मृतकका परिवार र अन्य सम्पर्कमा आएका व्यक्ति, दाहसंस्कारमा सहभागीहरु र उनीहरुको सम्पर्कमा आएका व्यक्ति यी सबैको कन्ट्याक्ट ट्रसिङ तत्काल हुनुपर्ने हो । यत्रो समयसम्म ती सबैले कति संक्रमण फैलाए होलान् ? 

यसबारे बुझ्न खोज्दा स्वास्थ्य मन्त्रालयका अधिकारीहरु धेरैले फोन उठाउनु भएन । उठाउनु भएका केहीले पनि अस्पष्ट जवाफ दिँदै यसबारे आफू जानकार नरहेको झैं उत्तर दिनुभयो ।  संक्रमितको मृत्यु भएका अघिल्ला घटनालाई पनि सकेसम्म गुपचुप मै राख्ने प्रत्यन्त भएको देखिन्छ।

बिहीबार राति नै मृत्यु भएकी सिन्धुपाल्चोककी सुत्केरी महिलाको शुक्रबार नै कोरोना पोजेटिभ रिपोर्ट आएपनि शनिबार थुप्रै मिडियाहरुले घटनाबारे लेख्न थालेपछि मात्रै मन्त्रालयले बोलेको थियो। बुटवलको क्रिमसन अस्पतालको भेन्टिलेटरमा रहेका गुल्मीका शिक्षकको पनि अघिल्लो दिन नै मृत्यु भएको भनी समाचार बाहिरियो।

अस्पतालका जिम्मेवार व्यक्ति, प्रदेशका मन्त्री, सम्बन्धित स्थानीय तहका जनप्रतिनिधि, मृतकका पारिवारिक स्रोतसम्मलाई उद्धृत गर्दै अधिकांश सञ्चार माध्यमले खबर दिइसकेपछि अस्पतालले उपचार गर्दै रहेको र मृत्यु नभएको भनी विज्ञप्ति निकाल्यो।

त्यसैलाई आधार मानेर मृत्यु जस्तो संवेदनशील विषय भएकाले समाचार दिएका मिडियाले माफी मागे । यसअघि खबर दिएका स्रोतहरुले भने आफूलाई अस्पतालबाटै मृत्युको जानकारी आएकाले खबर दिएको दाबी गरी नै रहेका थिए । त्यसको अर्काे दिन बिहान मृत्यु घोषणा गरियो। 

यी कुरा सामान्य नै भएपनि कोरोना परीक्षण गरेर शंकास्पद रिपोर्ट आइसकेका व्यक्तिको मृत्युको घटनालाई ८ दिनसम्म गुपचुप बनाउनु, शंकास्पद रिपोर्ट आएसकेकाको शवलाई हतार-हतार परिवारलाई बुझाइ दाहसंस्कार गर्न लगाउनुका पछाडी नेशनल मेडिकल कलेजका सञ्चालक बसुद्धिन अन्सारी र उनलाई साथ दिन ठूलै शक्तिकेन्द्र लागेको स्पष्टै देखिन्छ।  यस घटनालाई स्वास्थ्य मन्त्रालयले कसरी व्यख्या गर्छ हेर्दै जाउँ ?